12 Sep
| [Startpagina :: Van Mensen en Dingen :: Deze pagina] |
Gessler, Prof. dr Jan |
In memoriam
‘s Voormiddag, op Zaterdag 5 April 1952, droeg men hem onder het treurende getamp der doodsklok van de nabije Sint Antoniuskerk te Heverlee-Leuven uit zijn deftige herenwoning aan de Schreursvest aldaar, naar zijn rustplaats voor eeuwig op 't kerkhof van t Park.
Met diep bedrukt hart hebben wij bij zijn ontzield stoffelijk omhulsel gestaan. Kon het anders. of voor mij persoonlijk rees weer zijn krachtig beeld op, gelijk wij hem -een volle halve eeuw her -- los en lenig konden zien kuieren elke dag langs de stadsvesten ronduit Mechelen, bij goed weer steeds zonder hoed, toen al. Hij was er immers een van de studiemeesters aan het koninklijk atheneum, waar ik in de lagere latijnse klassen alsdan op de banken zat. Ik behoor ongetwijfeld tot de nu nog weinig talrijke allervroegste van de zeer vele leerlingen, die hij in verloop van jaren te vormen hielp.
Hoe hielden wij van hem ! Omdat, hoe jong wij nog waren, innemend tot ons reeds spraken de hoge eigenschappen, die Prof. Dr Jan Gessler zijn leven lang en onverzwakt hebben gesierd : zijn scherp verstand en zijn veelomvattend weten: zijn gevatheid en de joligheid om kennis mee te delen; zijn edele ernst bij het vervullen van de dagelijkse taak; zijn onbegrensde dienstvaardigheid: zijn vriendelijkheid tegenover iedereen: zijn altoos gespannen werklust en zijn buitengewone arbeidskracht; zijn vierkante Vlaamsgezinde overtuiging, zo warm in hem wellend als zijn liefde voor zijn vaderland, dat hij fier en glansrijk dienen zou later gedurende tweemaal vier jaar hatelijke, vreemde bezetting.
Aan dit alles en nog aan andere grote hoedanigheden, waarop wijlen prof. Dr Jan Gessler mocht bogen, werd door vooraanstaande personaliteiten volmondig hulde gebracht, toen men hem ter Katholieke-Universiteitsstede heeft gevierd in December 1948 op grond van zijn toelating tot het emeritaat als hoogleraar. Jan Gessler werd immers geboren op 8 Januari 1878 te Maaseik, als oudste zoon van kunstschilder Karel Gessler en Antoinette-Elizabeth van Vinckenroy, welke eveneens tot een echt Limburgse familie behoorde.
Hij liep school in het H. Kruiscollege van zijn geboorteplaats, dan in het Klein Seminarie te Sint-Truiden. In 1896 liet hij zich als student opschrijven bij de Universiteit te Leuven en promoveerde er op 1 October 1901 tot doctor in de classieke filologie. Ondertussen had hij er tevens liet getuigschrift van candidaat zowel in de Romaanse taalkunde als in de geschiedenis behaald; in 1905 verwierf hij daarenboven voór de Centrale examencommissie te Brussel hetzelfde certificaat voor de Germaanse filologie.Een paar jaren bleef hij werkzaam bij het vrij onderwijs, waarna hij een aanstelling verkreeg in het middelbaar staatsonderwijs. Men beriep hem als studiemeester of als leraar-interimaris aan de koninklijke athenea te Mechelen, Chimay en Mons. Sinds December 1907 doceerde hij liet Frans aan het atheneum te Hasselt, ;alwaar hij naderhand nog in één klasse geschiedenisonderricht verstrekte. Van 1919 tot l927 onderwees hij er Latijn, Grieks en Frans in de 3e der Oudere humaniora. Van September 1927 tot in 1933 nam hij hetzelfde ambt waar in het atheneum te Leuven.
Ook in 1927, op 16 November, werd hij aldaar aan de Katholieke Universiteit benoemd, ter vervanging van de alom hoog aangeschreven paedagoog Prof. Fr. Cullard, als professor in de methodologie en de geschiedenis van de opvoedkunde. Op 30 Juli 1930 werd zijn leeropdracht uitgebreid met de lessen in het volks- en het middeleeuws Latijn. Tenslotte, in 1937, nam hij nog de inwijding in de volkskunde op zich. Men vergete hierbij niet dat al deze bedoelde leergangen zowel voor de Vlaamse als de Waalse sectie der Leuvense hogeschool waren te houden ! Zou dan dienen te worden onderstreept hoe verscheiden en in beslagnemend zijn leraarstaak uitviel. Desondanks wist prof. dr J. Gessler zich te doen gelden als werkzaam, soms zelfs als stichtend lid van tal van geleerde verenigingen in België en in het buitenland. Hun lange lijst is na te slaan vooraan in de statige, 2-delige « Miscellanea J. Gessler ». hem aangeboden door vrienden, collega's, oud-studenten en vereerders naar aanleiding van zijn 70ste verjaardag gedurende een academische plechtigheid in de Universiteitshalle ten overstaan ton een zeer talrijk en uitgelezen publiek.Over niet minder dan 4 bladzijden loopt harerzijds de opsomming van tijdschriften en andere periodieken, waaraan prof. dr Gessler zijn medewerking verleende. Zij laat natuurlijk reeds op overtuigende wijze het licht vallen op zijn onverdroten werkzaamheid. Nog raker bewijst deze de door Dr Rob. Rasmaas opgemaakte « Bibliographia Gessleriana » : zij behelst. inzettend met het jaar 1904, zo maar 735 verschillende nummers !
Immers, prof. dr Jan Gessler's belangstelling straalde uit naar velerlei richtingen. Doch op welk gebied der wetenschap ook. dat ze bestreek. bracht ze voortdurend nieuws en beters. Zijn fijne wetenschappelijke zin, zijn veelzijdige ontwikkeling, zijn renaissancistisch-ruime kultuur, zijn beheersing van de oude talen, zijn verwonderlijke belezenheid, zijn ongemeen rijke, eigen boekenverzamling veroorloofden hem zulks met het meeste gemak. Allerminst zag hij op tegen het tijdrovend werk van opbouwende boekbeoordelingen, integendeel hij leverde talloze recensies; - hij ondertekende leerrijke overzichten van uiteenlopende geesteswetenschappelijke vakken of hun onderdelen- hij schreef zijn naam onder terdege uitgediepte en volledig afgeronde uitkomsten van overgeduldige navorsingen; - hij stelde hem op steeds in aantrekkelijke stijl en taal geschreven bundels met geheel onvermoede vondsten: - vooral als een meester der op puntstelling en der emendatie gaf hij zich te erkennen, ingevolge waarvan wichtige details geheel anders gingen spreken dan gemeenlijk werd aangenomen en het geheel, waartoe ze behoorden, in hernieuwd licht kwam te staan. Aldus ging hij te werk op de gebieden der oudheidkunde en kunsthistorie, der linguistiek en dialectologie, der geschiedenis van de paedagogie en der bibliografie, der oudere en moderne filologie, der literatuurgeschiedenis, der lokale geschiedschrijving der volkskunde en nog a.m.
Te dezer plaatse past het inzonderheid, menen wij, te herinneren aan zijn alom bekende verdiensten als beoefenaar der volkskundewetenschap; meteen aan de genegen aandacht, welke hij overhad voor de werking van de Bond der Oostvlaamse Folkloristen en zijn orgaan, « Oostvlaamse Zanten ». Aan geen onzer lezers zal het treffelijk gehalte zijn ontgaan van de bijdragen, die hij hieraan bij herhaling afstond, te beginnen reeds in jg. X (1935) (« Een salighe Leeringe »). Door afkomst en opgroei moest hij als noodzakelijk zijn hart en zijn geest voelen openplooien voor de volkskunde en van rond 1907, had ze hem stellig te pakken (Cf. Uit de rechtspleging der XVIIIe eeuw. - Proces van een Maeseycker brandbriefschrijver teAntwerpcn, in « Limburgsche Bijdragen, V). Als te verwachten dan, wijdde hij zich aanvankelijk aan de studie van het volkswezen in zijn Limburg, zijn geboortestreek, waaraan hij trots tijd en verwijdering zo innig is gehecht gebleven. Edoch gaandeweg en aldra verruimde hij zijn folkloristisch af te tasten arbeidsveld en bleek in staat om een begin te maken met een uitzonderlijke reeks in hoofdzake vergelijkende en synthetiserende artikels, bundeltjes en boeken, waaronder wij hier alleen zijn « Mariage sous la potence (1927), Oude volksgeneeskunde (1928), Over bedevaartplaatjes en -vaantjes ( 1939), De mystieke wijnpers te Aarschot en elders ( 1939), Enkele verzen van « Die Hexe » folkloristisch toegelicht (1940) » zullen kunnen vermelden: behalve - met meeer nadruk nog - zijn « Brief uit den hemel » (1936) en zijn inhoudrijke heiligenlegendenstudiën , in de eerste rij ervan zijn prachtige navorsingen, niet opvallende vondsten betreffende de vrouwelijke heilige met de baard, Wilgefortis ofte Ontcommere.
Hoezeer heeft prof. Dr. Jan Gessler ook niet onrechtstreeks de hand gehad in de uitbouw van de volkskundige wetenschap in ons land dank zij zijn aansporing tot de studenten zijn hoorzaal te Leuven. zijn offervaardige handreiking met raad en daad tegenover hen, evenals tegenover de uiterst velen. die nimmer te vergeefs om voorlichting bij hem aanklopten of wie hij tneernhaaIs zelfs ongevraagd ter hulp schoot en in hun arbeid vurig aanmoedigde Feitelijk trad hij op het voorplan onder onze folkloristen sedert 1925, toen de « Folklore brabançon » (IV, nr 23) zijn door de Provinciale dienst voor geschiedkundige en folkloristische opzoekingen van Brabant hoogst lovend onderscheiden verhandeling publiceerde over « La légende du chevalier voué au démon et sauvé par Sainte Gertrude ». Hiermee schaarde hij zich reeds onder de beste Belgische volkskundigen, wier werk ook in de vreemde behoorlijk werd opgemerkt.
Toen dan eindelijk - na onbegrijpelijk lang wachten - op 30 September 1937 de regering overging tot de aanstelling van onze Nationale Commissie voor folklore. leek het vanzelfsprekend dat ook prof dr Jan Gessler werd benoemd, op 5 November daaroponder de negen eerste leden van hare Vlaamse Sectie. Na hare herinrichting op 9 Juni 1947 duidde hem het ministerieel besluit dienaangaande als haar voorzitter aan. Voor weinige maanden eerst zag hij zich genoopt, lettend op zijn wankelgeworden gezondheid, als dusdanig om ontslag te verzoeken. Zijn medeleden waardeerden ten zeerste het lofwaardig aandeel in de werking van de Commissie, dat hij onder alle omstandigheden tot het zijne maakte; ook zijn steeds hoffelijke, vriendelijke leiding, waardoor hij er in slaagde de besprekingen zo vruchtdragend als maar mogelijk te houden; nog het ongekreukt gezag, waarmee hij 't genootschap naar buiten vertegenwoordigde.
Hij kwam er voor uit als folklorist te zijn « een vurige aanhanger van de wetenschappelijke volkskunde, verbitterd op al wat het verwijt verrechtvaardigt, dat er in de folklore nog zoveel « geliefhebberd » wordt. Folklore was voor hem een wetenschap : zij dient de wetenschappelijke onderzoekmethodes te huldigen en slechts op positieve gegevens te bouwen » (Dr M. A. Nauwelaerts : Prof. Dr Jan Gessler, in « De Brabantsche Folklore », XXste deel, 1940-48, blz. 16 vlg.). Dat hij deze alleen juiste opvatting van de volkskunde streng in het oog hield, ook bij de geringste bladzijde, welke hij uit zijn vaardige pen liet vloeien, heeft hij bewezen van het begin tot aan het einde.
...Het einde is nog te vroeg gekomen, veel te vroeg ! Mocht men niet hoopvol geloven dat het hem gegund worden zou nog lange tijd zijn modelarbeid voort te zetten tot groter voordeel van de volkskunde en tot even groot profijt van onze volkskundigen ? Helaas ! het ware te schoon geweest, het heeft niet mogen zijn... Op 2 April 1952, te Heverlee, look hij voor goed de ogen. In dankbare genegenheid blijven wij hem echter steeds gedenken, in zijn innemende persoonlijkheid met de van goedheid lachende ogen en om zijn talentvolle praestaties, die prof. dr Jan Gessler laten prijzen als de compleetste folklorist van het huidige Vlaanderen.
Robert FONCKE.
in : Oostvlaamse Zanten, 27de jaargang, nr 3 - 1952
|
Laatst bewerkt op: 24.05.07 door Adrien
|